Ons landschap is door mensenhanden gemaakt. Soms mochten kunstenaars een accent aanbrengen in ons cultuurlandschap. Dit varieerde van follies tot meer natuurlijk ogende geluidswallen. Kunstenaars mogen bouwsels ontwerpen voor vleermuizen of schuilplekken voor Schotse hooglanders, waarmee de huidige inzichten in natuurbeheer mooi kunnen worden gecombineerd met het brengen van kunst voor de stiltezoekende natuurliefhebber.

De laatste jaren zien we steeds meer dat kunstenaars en vormgevers worden ingeschakeld bij het tot stand brengen van grote projecten en de herinrichting van het landschap. Een echte ingreep in het landschap vormt dan ook een bijzondere uitdaging.

De in deze kM besproken Wassende maan van Paul de Kort is zo’n ingreep, een labyrint dat de wisselende inzichten van het landschapsbeheer in de Biesbosch verbeeldt. Dijken aanleggen, dijken doorsteken; van vruchtbaar landbouwgrond tot nat natuurgebied. Het werk van Paul de Kort vormt het beginpunt van een wandel-/fietsroute in de voormalige polder ‘De Noordwaard’ die nu deel uitmaakt van het natuurgebied van de Biesbosch. Op deze wandeling passeert men kunstwerken die uitnodigen tot rusten, uitkijken en bezinnen. Werken die in dit nieuwe natuurgebied op hun eigen wijze vertellen over de geschiedenis en ontwikkeling van dit land.

Volgens de kunstenaar Marius Boender moet er een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen landschapskunst en landart. Elk werk dat in het landschap wordt geplaatst mag landschapskunst genoemd worden. Maar ‘landart’ kan alleen tot stand komen wanneer de kunstenaar met respect voor de plaatselijke natuur ingrepen verricht. Een respect dat niet iedereen deelt. Niet zelden ziet de plaatselijke jeugd het werk als een uitgelezen parcours voor mountainbiken. Uitgesleten paden doen een werk snel in esthetische waarde dalen. Maar soms moet men accepteren dat de natuur sterker is dan de kunstenaar.

Het Hemels Gewelf van James Turrell in Kijkduin ontleent zijn kracht aan de streng geometrische vorm. De perfecte komvorm versterkt de illusie van een uitspansel zonder perspectivische beperkingen. De komvorm had in de elf jaar van zijn bestaan zijn scherpe vormen verloren. Joggende Hagenaars waren hier mede debet aan, maar de slijtage was zeker voornamelijk toe te schrijven aan de natuur. Afgelopen jaar heeft Stroom Den Haag het kunstwerk gerestaureerd. Iedereen, van de kunsttoerist uit Japan tot verliefde paartjes, kan het Hemels Gewelf weer in volle glorie bezichtigen.

James Turrell, Hemels Gewelf in Kijkduin (2008). Foto: Gerrit Schreurs Fotografie (courtesy Stroom Den Haag).